Kaynaklı imalat yapan bir atölyede işlerin düzgün yürümesi için tecrübe şarttır; ancak günümüz standartlarında tecrübe tek başına yetmez. İster yurt içine çelik yapı imal edin, ister yurt dışına basınçlı kap ihraç edin, denetçinin veya müşteri temsilcisinin firmaya adım attığında ilk sorduğu evrakların başında kaynakçı belgesi gelir.
Daha fazla bilgi için MYK Kaynakçılık Belgesi Nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.
Piyasada genellikle “kaynakçı sertifikası” veya “sertifikalı kaynakçı” olarak bilinen bu kavram, aslında her kaynakçı için tek tip bir kağıt parçası değildir. Manuel kaynak yapan ustanın belgesiyle, robotun tepesindeki operatörün belgesi tamamen farklı standartlara tabidir.
Bu yazımızda, kaynakçı belgelendirme süreçlerinde en çok kullanılan EN ISO 9606 ve ISO 14732 standartlarını, belgelendirme yaptırırken düşülen hataları ve sahadaki pratik karşılıklarını ele alıyoruz.
Manuel ve Yarı Otomatik Kaynakçılar İçin: EN ISO 9606 Standardı
Eğer atölyenizde elinde torç tutan, elektrot yakan veya gazaltı kaynağını bizzat elle yönlendiren kaynakçılarınız varsa, bakacağınız temel standart EN ISO 9606 serisidir.
Bu standart malzemenin türüne göre alt başlıklara ayrılır:
- EN ISO 9606-1: Çelik kaynakçıları için yetkilendirme.
- EN ISO 9606-2: Alüminyum ve alüminyum alaşımları için yetkilendirme.
ISO 9606 Sınavında En Çok Karıştırılan Nokta: Kapsam Meseleleri
Bir kaynakçı, kaynakçı belgesi aldığında, bu belge dünyadaki bütün kaynak işlerini kapsamaz. Sertifika üzerinde yazan parametreler (WPAR/PQR ile uyumlu olarak) kaynakçının sınırlarını çizer:
- Kaynak Yöntemi: Elektrot (111) kaynağında sınava giren adam, ertesi gün gazaltı (135) kaynağı yapamaz. Her yöntem için ayrı test gerekir.
- Pozisyon: En zor pozisyon olan yukarıdan aşağıya veya tavan pozisyonunda (PE, PF, HL-045) sınava giren bir kaynakçı, alt pozisyonları kapsar. Ama sadece düz kaynak (PA) yapan birine tavan kaynağı yaptıramazsınız.
- Malzeme Grubu ve Kalınlık: Karbon çeliğinde sınava giren bir usta, paslanmaz çelikte (grubuna göre) veya çok farklı kalınlıktaki bir boruda doğrudan geçerli sayılmaz.
Otomatik Kaynak ve Robot Operatörleri İçin: ISO 14732 Standardı
İmalatınızda tozaltı kaynak toz kulesi, dikiş kaynağı otomasyonu veya kaynak robotu kullanıyorsanız, durum değişir. Buradaki kritik nokta ustalık yeteneğinden ziyade, makineyi doğru ayarlama ve prosesi yönetme kabiliyetidir.
İşte bu noktada ISO 14732 standardı devreye girer. ISO 14732; kaynak operatörlerinin ve otomatik veya mekanize kaynak sistemlerini ayarlayan kaynak ayarcılarının (setter) belgelendirilmesini kapsar.
- Farkı nedir? ISO 9606 ustanın el becerisini ölçerken, ISO 14732 personelin ekipmanı doğru kurup kurmadığını, parametreleri (voltaj, tel hızı, gaz debisi) WPS’e uygun ayarlayıp ayarlayamadığını kontrol eder.
- Robotta kaynak yaptıran bir tesiste çalışan personele ISO 9606 belgesi çıkarmak en sık yapılan denetim hatalarından biridir. Robot operatörünün belgesi mutlaka ISO 14732 olmalıdır.
Kaynakçı Belgesi Alırken Sahada Dikkat Edilmesi Gereken 4 Önemli Husus
Belgelendirme sürecine girmeden önce bütçenizi ve zamanınızı korumak için şu hususlara mutlaka dikkat edin:
1. Onaylı WPS Şartı
Geçerli bir WPS (Kaynak Prosedür Talimatı) ve buna dayanak oluşturan bir PQR olmadan kaynakçı sınavı yapamazsınız. Sınav sırasında kaynakçı, onaylı WPS’te belirtilen voltaj, amper ve tel hızı sınırları içinde çalışmak zorundadır.
2. Test Yöntemlerinin Eksiksiz Yapılması
Kaynakçının sınavda kaynattığı kupon parça sadece gözle kontrol edilerek belge verilmez. Standardın gerektirdiği gözle muayene (VT), tahribatsız muayene (RT veya UT) ve kırma/eğme gibi tahribatlı testlerin onaylı bir laboratuvarda tamamlanıp raporlanması gerekir.
3. 6 Aylık Periyodik Onay (Süreç Takibi)
Kaynakçı belgesini aldınız, dosyaya kaldırdınız ve bitti mi? Hayır. EN ISO 9606 standardına göre, kaynakçının o yöntemde kesintisiz çalıştığına dair 6 ayda bir kaynak koordinatörü veya imalat sorumlusu tarafından belgenin arkasının imzalanması (onaylanması) gerekir. 6 aydan fazla ara veren kaynakçının belgesi askıya alınır.
4. Akredite Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) Seçimi
Sertifikayı verecek olan belgelendirme kuruluşunun TÜRKAK veya uluslararası denkliği olan (UKAS, DAKKS vb.) bir akreditasyona sahip olup olmadığını kontrol edin. Özellikle Avrupa’ya iş yapıyorsanız ve ürününüz EN 1090 veya PED (Basınçlı Ekipmanlar Direktifi) kapsamındaysa, belgenin yetkili bir kurumdan çıkarılmış olması zorunludur.
Genel olarak Kaynakçı Belgesi
Doğru kişiye, doğru standartta kaynakçı belgesi almak hem imalat kalitenizi garantiye alır hem de denetimlerde ceza veya iş kaybı yaşamanızı engeller. Manuel işçiliklerde EN ISO 9606, otomasyon ve robotik sistemlerde ISO 14732 mantığıyla hareket ederek akredite süreçleri tamamlamanız en sağlıklı yoldur.
Ümit Bucak
Genel Müdür / ATC International Türkiye
